De streektaalfunctionaris
De streektaalfunctionaris is een consulent en coördinator op het gebied van dialect in Noord-Brabant. De eerste streektaalfunctionaris voor Noord-Brabant is dr. Jos Swanenberg.
Persoonlijke gegevens
Jos Swanenberg werd geboren in 1968 te Gemert. Hij groeide op in Middelrode en ging naar de middelbare
school in Heeswijk-Dinther. Na een studie Nederlandse taal en letteren (specialisatie Syntaxis en
semantiek; scriptiebegeleider dr. F. Weerman) aan de Universiteit Utrecht met succes te hebben
afgerond, ging hij in 1995 werken aan de Katholieke Universiteit Nijmegen als wetenschappelijk
medewerker bij het Woordenboek van de Brabantse Dialecten. In 2000 promoveerde hij te Nijmegen
op een proefschrift over de lexicale verscheidenheid bij de benoeming van vogels in de dialecten
van het Nederlandse taalgebied beneden de rivieren (promotor prof. dr. A.M. Hagen, copromotor dr.
J. Kruijsen). Naast vijf afleveringen van het WBD publiceerde Swanenberg vele artikelen en boeken
over Brabantse dialecten waaronder Oost-Brabants in de serie Taal in Stad en Land (Sdu uitgevers;
2002) en Houdoe! Taalgids Noord-Brabant (In Boekvorm uitgevers; 2006).
Sinds 1 juli 2004 is de streektaalfunctionaris voor 4 dagen per week aangesteld bij het
Erfgoed Brabant in ’s-Hertogenbosch en voor één dag
in de week bij de Radboud Universiteit Nijmegen.
De Brabantse Streektaalfunctionaris, Jos Swanenberg
Taken van de streektaalfunctionaris
De activiteiten die betrekking hebben op dialecten van Noord-Brabant, zijn gericht op de dialectspreker
en het dialect spreken, te onderscheiden naar dienstverlening en stimulering en zijn gericht op de
kennis en de beschikbaarheid van informatie over de dialecten, te onderscheiden naar descriptie en
documentatie. Dat betekent meer concreet dat de streektaalfunctionaris de volgende taken uitvoert:
Loketfunctie
Door middel van bereikbaarheid via telefoon, e-mail en website zorgt de
streektaalfunctionaris voor informatievoorziening. Via deze kanalen kan hij inspelen op vragen
over Brabantse dialecten. Ook de werkplek van de streektaalfunctionaris in het Erfgoedhuis zal als
loket fungeren: op afspraak kan bijv. de bibliotheek (in opbouw) met uitgaven over dialecten worden
geraadpleegd. Voorbeelden van adviserende en ondersteunende taken voor dialectbeoefenaars zijn:
ondersteuning van plaatselijke werkgroepen op het gebied van lexicografie (het samenstellen van lokale woordenboeken) en toponymie (het verzamelen en verklaren van veld-, water- en plaatsnamen) door bijv. werkgroepen van heemkundeverenigingen;
ondersteuning van de organisatie en invulling van activiteiten op het gebied van streektaal;
het geven van advies over de spelling van dialecten en de ondersteuning van dialectdictees;
de begeleiding en informatievoorziening van studenten of leerlingen die een werkstuk over dialecten willen schrijven;
(het assisteren bij) het aanvragen van subsidies op het gebied van dialectbeoefening.
Tijdschrift
De streektaalfunctionaris maakt deel uit van de redactie van het tijdschrift met cd Brabants, Tijdschrift voor de Brabantse Taal, Literatuur, Muziek, Dialect- en Naamkunde, een initiatief van de Stichting het Brabants.
Het tijdschrift biedt onder meer een podium aan Brabanders die hun kennis over en ervaringen met hun moedertaal willen presenteren. De streektaalfunctionaris zorgt daarnaast voor populariserend wetenschappelijke bijdragen.
Radioprogramma
De streektaalfunctionaris adviseert en ondersteunt de redactie van Brabant Leeft! (voorheen ’t Brabants Uurke), een radioprogramma over cultuurhistorie en streektaal op Omroep Brabant, o.m. middels bijdragen waarin een wetenschappelijk onderwerp wordt gepopulariseerd. Het programma wordt uitgezonden tussen 12.00 en 14.00 op zondagmiddag.
Initiëren en stimuleren van nieuwe activiteiten
De streektaalfunctionaris neemt het initiatief tot de organisatie van een studiedag en er wordt desgevraagd ondersteuning geboden aan de organisatie of invulling van andere symposia en festivals. Daarnaast entameert de streektaalfunctionaris het uitzetten van onderzoek, het oprichten van werkgroepen op plaatselijk niveau, het ontwerpen van enquêtes, enz.
Verspreiden van kennis over en vergroten van belangstelling voor het Brabants
De streektaalfunctionaris draagt bij aan het versterken van de belangstelling voor de Brabantse dialecten, op (eu)regionaal en landelijk niveau, mede door samenwerking met de Belgische Stichting Brabantse Dialecten (SBD), het Noord-Brabants Genootschap (NBG), de Taal en Spraak Technologie-centrale (TST) en de Stichting Nederlandse Dialecten (SND).
De eerste resultaten van activiteiten die onder deze noemer zijn ondernomen, zijn de vertaling van het Suske en wiske-album de Efteling-elfjes (door het redactieteam van ’t Brabants Uurke; de verschillende personages spreken verschillende Brabantse dialecten) en de bibliografie van publicaties over Brabantse dialecten (i.s.m. dr. Har Brok).
Verwerven van kennis over het Brabants
Deze wetenschappelijke taken vallen mede onder de verantwoordelijkheid van de Letterenfaculteit van de Radboud Universiteit Nijmegen die immers ook één vijfde deel bijdraagt aan de salariskosten van de streektaalfunctionaris en administratieve steun bekostigt. Dat gedeelte komt van 1 juli 2004 tot 1 juli 2007 uit een project van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, te weten D-kwadraat, een digitaliseringsproject van dialectdatabanken. De streektaalfunctionaris is coördinator van D-kwadraat, waarin ook een taaltechnoloog en datatypist participeren, en zorgt voor het onderhoud van de digitale databanken en het papieren archief van het Woordenboek van de Brabantse Dialecten.
Adresgegevens
Stichting Het Brabants
t.a.v. Jos Swanenberg
Postbus 1325
5200 BJ 's-Hertogenbosch
tel. 073 - 615 62 82
fax. 073 - 615 62 63
Bezoekadres: Parade 18, 's-Hertogenbosch
E-mail